Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την κυριαρχία της γρήγορης και άμεσης ικανοποίησης, μια τάση που επιταχύνθηκε ιδιαίτερα από την στιγμή που δημιουργήθηκαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι ψηφιακές τεχνολογίες. Σήμερα, οι άνθρωποι βρίσκονται μπροστά από τα κινητά τους ή γενικά στο διαδύκτιο και καταναλώνουν περιεχόμενο γρήγορα και επιφανειακά, από σύντομα viral βίντεο, φωτογραφίες και αναρτήσεις, που τους προσφέρουν άμεσα συναισθήματα χαράς, συγκίνησης, διασκέδασης ή έκπληξης. Αυτή η γρήγορη κατανάλωση πληροφοριών και συναισθημάτων έχει επηρεάσει τις προσδοκίες και τις συνήθειες του κοινού, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει χρόνος ή διάθεση για πιο σύνθετες εμπειρίες όπως η κλασική μουσική.
Η κουλτούρα της γρήγορης ευχαρίστησης
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως το TikTok, Instagram και Facebook, έχουν επιβάλει με τον τρόπο τους την τάση για ταχύτητα και στιγμιαία ικανοποίηση. Οι χρήστες παρακολουθούν βίντεο διάρκειας λίγων δευτερολέπτων, στα οποία συναισθήματα, πληροφορίες και εικόνες μεταδίδονται γρήγορα, με έντονα οπτικά και ηχητικά ερεθίσματα. Έτσι λειτουργούν, έτσι θα κάνουν τον χρήστη να επανέλθει για μια στιγμή ευχαρίστησης. Αυτός ο τρόπος επιβολής συναισθημάτων δεν προσφέρει τίποτα άλλο από μια γρήγορη συναισθηματική ανταπόκριση, που γίνεται εύκολα αντιληπτή και κατανοητή, χωρίς να απαιτεί βαθύτερη σκέψη ή ανάλυση. Έτσι, οι χρήστες μαθαίνουν να περνούν από ένα ερέθισμα στο επόμενο μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, δημιουργώντας έναν κύκλο συνεχούς κατανάλωσης χωρίς πραγματική αφοσίωση.
Αυτή η καινούργια κουλτούρα συμπεριφοράς μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται πιο σύνθετες μορφές τέχνης, όπως η κλασική μουσική. Η κλασική μουσική απαιτεί χρόνο, υπομονή και συγκέντρωση. Η σύνθεση μιας συμφωνίας για παράδειγμα εξελίσσεται σε βάθος χρόνου, και η απόλαυσή της προκύπτει από τη σταδιακή ανακάλυψη της προσωπικότητας του συνθέτη, των μουσικών μοτίβων που χρησιμοποιεί, της εναλλαγής δυναμικών και των συναισθηματικών αποχρώσεων του κομματιού. Μπορεί κάποιος να βιώσει ολοκληρωτικά αυτή την εμπειρία σε μια ζωντανή συναυλία κλασικής μουσικής. Αυτό είναι ένα είδος εμπειρίας που έρχεται σε αντίθεση με τη γρήγορη, εφήμερη ικανοποίηση που προσφέρουν τα κοινωνικά δίκτυα.
Η πρόκληση της υπομονής στην κλασική μουσική
Η κλασική μουσική δεν έχει να κάνει με την τεχνική δεξιοτεχνία του εκτελεστή ή την μελωδικότητα της σύνθεσης. Πρόκειται για μια βαθιά μορφή τέχνης που εξελίσσεται και απαιτεί επανάληψη και συγκέντρωση για να γίνει πλήρως κατανοητή. Η ακρόαση ενός μεγάλου έργου όπως η 5η Συμφωνία του Μαλερ ή ένα κονσέρτο για πιάνο του Μπετόβεν δεν μπορεί να συγκριθεί με τη γρήγορη διασκέδαση που προσφέρει ένα viral βίντεο. Για να εκτιμήσει κανείς τη μουσική αυτή, πρέπει να αφιερώσει χρόνο και ενέργεια για να βυθιστεί στη σύνθεσή της, κάτι που στην εποχή μας φαντάζει σχεδόν ακατόρθωτο.
Έχει δημιουργηθεί ένα σημαντικό έλλειμμα μεταξύ του σύγχρονου κοινού και της κλασικής μουσικής, το οποίο απορρέει εν μέρει από την αδιάκοπη επιτάχυνση της καθημερινότητας και την επιτακτική ανάγκη για άμεση διασκέδαση και ευχαρίστηση. Καθώς το κοινό εκπαιδεύεται να αναζητά γρήγορες και άμεσες συναισθηματικές ικανοποιήσεις, η διάθεση για αργές και στοχαστικές εμπειρίες μειώνεται. Οι ακροατές που δε διαθέτουν την υπομονή ή την προθυμία να εμβαθύνουν, στερούνται την ευκαιρία να βιώσουν την πλούσια σε συναισθήματα εμπειρία που μπορεί να προσφέρει η κλασική μουσική.
“Η μουσική είναι η αποκάλυψη μεγαλύτερης σοφίας από ό,τι η φιλοσοφία.”
Ludwig van Beethoven
Τι μπορούμε να κάνουμε για αυτό:
Επανεκπαίδευση του κοινού
Για να μπορέσουμε να επαναφέρουμε την αγάπη για την κλασική μουσική, πρέπει να αναζητήσουμε τρόπους να προσαρμόσουμε τις εμπειρίες ακρόασης στις ανάγκες του σύγχρονου κοινού, χωρίς όμως να χάνουμε την ουσία της μουσικής.
1. Μικρές Δόσεις
Είναι σημαντικό να σπάσουμε την προκατάληψη ότι η κλασική μουσική είναι βαρετή και δύσκολη. Μπορούμε να παρουσιάσουμε αποσπάσματα από μεγάλα έργα σε σύντομες μορφές, μέσω ψηφιακών πλατφορμών, δημιουργώντας ενδιαφέρον και περιέργεια. Για παράδειγμα, σύντομες εκτελέσεις ή αναλύσεις κλασικών κομματιών μπορούν να προσελκύσουν το κοινό και να του δώσουν την ευκαιρία να εξερευνήσει περισσότερο.
2. Αφήγηση και βιωματική προσέγγιση
Η αφήγηση και η ιστορία πίσω από ένα έργο ή έναν συνθέτη μπορούν να κάνουν την ακρόαση πιο ενδιαφέρον και ελκυστική. Αντί να επικεντρωθούμε μόνο στη μουσική τεχνική, μπορούμε να ενσωματώσουμε πληροφορίες για το ιστορικό πλαίσιο, τα συναισθήματα ή τις προσωπικές ιστορίες των συνθετών. Αυτό βοηθά το κοινό να συνδεθεί συναισθηματικά και να κατανοήσει γιατί η μουσική αξίζει την προσοχή του.
3. Δημιουργία ψηφιακών πλατφορμών μουσικής εκπαίδευσης
Η τεχνολογία μπορεί να γίνει σύμμαχος και να βοηθήσει στη διάδοση της κλασικής μουσικής. Δημιουργία λογαριασμών που προσφέρουν διαδραστική μουσική εκπαίδευση, σύντομες παρουσιάσεις συνθέσεων, ή ακόμα και “μουσικά ταξίδια” μπορεί να φέρει το κοινό πιο κοντά στην κλασική μουσική. Οι εφαρμογές που εξηγούν την ανάπτυξη μιας σύνθεσης, με γραφικά ή ηχητικά παραδείγματα, μπορούν να κάνουν την κλασική μουσική πιο προσιτή και ελκυστική για τους νέους ακροατές.
4. Σύγχρονη αναπαράσταση και πειραματισμός
Η ένταξη της κλασικής μουσικής σε πιο σύγχρονες μορφές τέχνης ή η δημιουργία νέων έργων που συνδυάζουν διαφορετικά μουσικά στυλ μπορεί να βοηθήσει στην επαναφορά της στο προσκήνιο. Οι συνεργασίες με σύγχρονους καλλιτέχνες ή οι παραστάσεις που ενσωματώνουν οπτικά και ακουστικά στοιχεία μπορούν να προσελκύσουν το ενδιαφέρον και να προσφέρουν νέες εμπειρίες ακρόασης.
5. Κοινωνική σύνδεση και κοινότητες ακρόασης
Η δημιουργία κοινοτήτων ακροατών, είτε σε διαδικτυακές πλατφόρμες είτε μέσω φυσικών συναθροίσεων, μπορεί να προσφέρει ένα υποστηρικτικό πλαίσιο για την εμβάθυνση στην κλασική μουσική. Όταν οι άνθρωποι μπορούν να μοιραστούν τις εμπειρίες τους, να ανταλλάξουν απόψεις και να ακούσουν μαζί μουσική, η διαδικασία ακρόασης γίνεται πιο ελκυστική και ευχάριστη.
Καλλιέργεια της αισθητικής
Αυτό που χρειάζεται, εν τελεί, είναι η καλλιέργεια της αισθητικής της “αργής” τέχνης. Η κλασική μουσική μπορεί να αποτελέσει μια αντίδραση στον ταχύ ρυθμό της σύγχρονης ζωής, προσφέροντας μια εμπειρία ηρεμίας, στοχασμού και βαθύτερης συναισθηματικής σύνδεσης. Η κατανόηση και απόλαυση της μουσικής είναι μια διαδικασία που πρέπει να καλλιεργηθεί, τόσο μέσα από την εκπαίδευση όσο και μέσα από τις προσωπικές εμπειρίες. Με την κατάλληλη υποστήριξη και προσέγγιση, το κοινό μπορεί να μάθει ξανά να εκτιμά τη χαρά που προκύπτει όχι από την άμεση ικανοποίηση, αλλά από τη βαθιά κατανόηση της μουσικής τέχνης.
“Η μουσική είναι το μέσο που χρησιμοποιούμε για να εξωτερικεύσουμε το αόρατο, το εσωτερικό της ψυχής.”
Richard Wagner
George Krimperis 